Maartje van der Laak - Heksenjacht (Borgerhoff & Lamberigts, 2025) ****

Nederlands-Belgisch onderzoeker Maartje van de Laak heeft diep in de archieven van de Lage Landen gegraven om deze vreselijke periode uit onze geschiedenis op te diepen en weer tot leven te brengen. Dat is dan bijna letterlijk, door alle vrouwen - en ook mannen - die vals werden beschuldigd van omgang met de duivel opnieuw bij naam te noemen, hun context uit te leggen en ook de oordelen van de rechters weer te geven. Dit waren tijden van collectieve waanzin, bijgeloof, onverdraagzaamheid, armoede, tegenspoed en absolute wreedheid, met foltering tot er bekentenissen volgden en andere heksen werden verklikt. Door dit laatste vermenigvuldigde het aantal vrouwen dat ondervraagd en gefolterd en uiteindelijk werd verbrand. 

Eind 15e Eeuw werde de Heksenhamer gepubliceerd, de Maleus Maleficarum, die een handleiding bood om heksenpraktijken te herkennen, en die wereldse rechtbanken de argumentatie gaf om onschuldige vrouwen te bestraffen, vaak tot de dood. 

Van der Laak heeft hier duidelijk met hart en ziek aan gewerkt, en het resultaat mag er zeker zijn. Op het eind van het boek geeft ze een lange lijst, acht bladzijden lang, van alle vrouwen van wie ze informatie heeft kunnen opzoeken en die slachtoffer waren van de heksenjacht. Ze betreurt dat de beeldvorming nog altijd tot de stereotypering behoort in onze tijd, en dat in sommige steden en dorpen nog altijd folkoristische herdenkingen zijn van heksenverbrandingen. 

Gelukkig heeft ze het ook over de enkelingen die tegen de stroom durfden inzwemmen en de heksenjacht aan de kaak stelden, en die feiten en onderzoek belangrijker vonden dan valse beschuldigingen en bekentenissen onder foltering. 

Een praktijk om te testen of vrouwen heksen waren, was ze in het water te gooien om na te gaan of ze bleven drijven. Als ze zonken en verdronken, waren het geen heksen. Als ze boven water konden blijven, waren het wel heksen en werden ze verbrand. Ik had dit al gezien in Monty Python en dacht dat dit een grap was, maar blijkbaar was dit bittere realiteit in de late Middeleeuwen. Onze samenleving is er in onze contreien toch wat geëvolueerd, maar op vele plekken in de wereld is dit nog schering en inslag.